BestQuickBook

พาลูกเที่ยวแล้วต่อยอดเป็นการอ่าน ทำอย่างไรให้ลูกอยากรู้ต่อเอง

พาลูกเที่ยวแล้วต่อยอดเป็นการอ่าน ทำอย่างไรให้ลูกอยากรู้ต่อเอง
ที่มา: Wikimedia Commons

“กลับจากเที่ยวแล้ว ลูกถามไม่หยุดเลย ควรซื้อหนังสือให้ตอนไหน และควรซื้อเล่มแบบไหนดี”

คำถามนี้ได้ยินบ่อยจากพ่อแม่ที่เพิ่งเริ่มอยากให้ลูกรักการอ่าน ความตั้งใจดีมาก แต่หลายบ้านพลาดตรงที่รีบหอบหนังสือกองใหญ่มาวางให้ตั้งแต่ยังไม่ได้ฟังว่าลูกสงสัยอะไรจริงๆ ลองดูจากเรื่องเล่าด้านล่าง ซึ่งเป็นสถานการณ์สมมติที่เรียบเรียงขึ้นเป็นตัวอย่าง ไม่ใช่เรื่องของครอบครัวใดครอบครัวหนึ่ง

ตัวอย่าง: ทริปภูค่าวกับคำถามที่ตามกลับบ้านมา

แม่คนหนึ่งชอบอ่านหนังสือมาตั้งแต่สาว อยากให้ลูกชายวัยเก้าขวบชอบอ่านบ้าง แต่ลูกสนใจแต่เกมกับคลิปการ์ตูน ช่วงปิดเทอมครอบครัวขับรถไปเที่ยวกาฬสินธุ์ แวะวัดบนภูค่าวของอำเภอสหัสขันธ์ที่มีพระนอนให้กราบไหว้ ระหว่างเดินขึ้นไป ลูกถามขึ้นมาเองว่า ทำไมพระถึงนอน พระนอนกับพระนั่งต่างกันยังไง แล้วภูเขาลูกนี้เป็นหินแบบไหน

แม่ตอบได้บางข้อ บางข้อก็ตอบไม่ได้ เธอไม่ได้แต่งคำตอบขึ้นมาเอง แต่หยิบมือถือจดคำถามของลูกไว้ในโน้ตทั้งหมดสามข้อ แล้วบอกว่า “เดี๋ยวกลับบ้านเราไปหาคำตอบด้วยกันนะ”

สัปดาห์ถัดมา เธอพาลูกไปห้องสมุดใกล้บ้าน ไม่ได้เลือกหนังสือให้ แต่เปิดโน้ตให้ลูกอ่านคำถามของตัวเองแล้วถามบรรณารักษ์เอง ลูกได้หนังสือภาพเรื่องปางพระพุทธรูปมาหนึ่งเล่ม กับหนังสือเด็กเรื่องหินและภูเขาอีกหนึ่งเล่ม เล่มแรกอ่านจบในวันเดียวเพราะภาพเยอะ เล่มที่สองอ่านไปครึ่งเล่มแล้วติดใจเรื่องฟอสซิล ขอยืมเล่มที่เกี่ยวกับไดโนเสาร์ต่ออีกสองเล่ม

สามเดือนต่อมา ลูกไม่ได้กลายเป็นหนอนหนังสือ ยังเล่นเกมเหมือนเดิม แต่เริ่มขอไปห้องสมุดเองเดือนละครั้ง และทุกครั้งที่ไปเที่ยว จะถามก่อนเลยว่า “ที่นั่นมีอะไรให้ไปหาอ่านต่อไหม”

ถอดเป็นข้อคิดได้อย่างไร

คำถามของลูกสำคัญกว่าหนังสือที่เราอยากให้อ่าน แม่ในตัวอย่างไม่ได้เริ่มจากรายชื่อหนังสือดีที่ควรอ่าน แต่เริ่มจากสิ่งที่ลูกสงสัยด้วยตัวเอง ความอยากรู้ที่ลูกเป็นเจ้าของ มีแรงดึงให้เปิดหน้าถัดไปมากกว่าหนังสือที่ผู้ใหญ่เลือกให้

จดคำถามไว้ทันที อย่ารอ ระหว่างทริปเด็กถามเยอะแล้วก็ลืมเร็ว การจดไว้ทำให้ลูกรู้ว่าคำถามของเขามีความหมาย และพอกลับถึงบ้านก็มีจุดเริ่มต้นที่ชัด ไม่ต้องนั่งนึกว่าวันนั้นลูกสนใจอะไร

ยอมรับว่าตัวเองไม่รู้ก็ได้ พ่อแม่ไม่จำเป็นต้องตอบได้ทุกข้อ การบอกว่า “แม่ก็ไม่รู้ เดี๋ยวไปหาด้วยกัน” สอนลูกว่าหนังสือคือที่ที่ผู้ใหญ่เองก็ไปหาคำตอบ ซึ่งมีค่ามากกว่าคำตอบที่เดาแล้วอาจผิด

ให้ลูกเลือกเล่มเอง แม้จะไม่ตรงกับที่เราคิด เด็กบางคนกลับมาพร้อมคำถามเรื่องวัด แต่สุดท้ายไปติดใจรถตู้ที่นั่งไปหรือเครื่องยนต์ของเรือข้ามฟาก ถ้าความสนใจเบนไปทางนั้น ก็ตามไปได้เลย มีแนวทางเลือกหนังสือสำหรับเด็กที่หลงใหลรถและกลไกต่างๆ ให้ดูประกอบ ไม่ต้องดึงกลับมาที่หัวข้อเดิม

หนังสือภาพมาก่อน เล่มหนาตามทีหลัง เด็กที่ยังไม่ชินกับการอ่าน ควรได้เล่มที่อ่านจบไวก่อน ความรู้สึกว่า “อ่านจบแล้ว” ทำให้อยากหยิบเล่มต่อไป ส่วนเด็กเล็กที่ยังอ่านเองไม่คล่อง พ่อแม่อ่านออกเสียงให้ฟังไปก่อนได้ ลองใช้จังหวะการอ่านนิทานก่อนนอนแบบที่เด็กรอฟังคืนต่อคืน กับหนังสือความรู้เกี่ยวกับที่เที่ยวก็ได้ผลดีไม่แพ้นิทาน

ลูกวัยรุ่นต้องใช้อีกวิธี เด็กโตมักไม่อยากให้พ่อแม่มากำหนดอะไร ลองต่อยอดจากทริปด้วยเรื่องแต่งแทนหนังสือความรู้ เช่น นวนิยายที่มีฉากเป็นป่า ถ้ำ หรือการเดินทางไกล ถ้าเขาบ่นว่าอ่านไม่สนุก ดูวิธีเลือกนิยายผจญภัยให้เด็กโตที่วางหนังสือง่าย ประกอบได้ ที่สำคัญคือวางไว้ให้หยิบเองได้ ไม่ต้องยื่นให้กับมือ

ไม่ต้องคาดหวังผลทันที ทริปหนึ่งครั้งไม่ได้เปลี่ยนเด็กที่ไม่ชอบอ่านให้กลายเป็นนักอ่านในชั่วข้ามคืน สิ่งที่ได้คือความเชื่อมโยงเล็กๆ ระหว่าง “ของจริงที่เห็น” กับ “หนังสือที่อธิบายได้” เมื่อเกิดซ้ำหลายๆ ทริป ลูกจะเริ่มทำเองโดยไม่ต้องมีใครบอก

เตรียมอะไรก่อนออกเดินทางครั้งหน้า

ไม่ต้องเตรียมมาก แค่ดูคร่าวๆ ว่าปลายทางเกี่ยวกับเรื่องอะไรได้บ้าง ประวัติศาสตร์ ธรรมชาติ ศาสนา หรือวิถีชีวิตชาวบ้าน แล้วเตรียมสมุดเล่มเล็กกับดินสอให้ลูกพกไว้จดหรือวาดสิ่งที่เห็น พอกลับมาบ้าน สมุดเล่มนั้นจะเป็นรายการหนังสือที่ลูกเขียนขึ้นเองโดยไม่รู้ตัว