BestQuickBook

หนังสือเรื่องสิ่งแวดล้อมและโลกร้อน อ่านอย่างไรไม่ให้รู้สึกหมดหวัง

หนังสือเรื่องสิ่งแวดล้อมและโลกร้อน อ่านอย่างไรไม่ให้รู้สึกหมดหวัง
ที่มา: Wikimedia Commons

สามทุ่มกว่า คุณปิดหนังสือเล่มหนาเรื่องวิกฤตภูมิอากาศลงหลังอ่านจบไปอีกบท ปิดไฟแล้วแต่ยังนอนไม่หลับ ในหัวมีแต่ภาพน้ำท่วม ป่าไหม้ และคำถามว่าเราทำอะไรได้บ้าง หรือว่าทำอะไรไม่ได้แล้ว เช้าวันต่อมา หนังสือเล่มนั้นยังวางอยู่ที่หัวเตียง แต่คุณไม่อยากแตะมันอีก

นักอ่านจำนวนไม่น้อยเคยผ่านคืนแบบนี้ และหลายคนเลือกเลิกอ่านเรื่องสิ่งแวดล้อมไปเลย ซึ่งน่าเสียดาย เพราะความรู้เรื่องนี้สำคัญกับชีวิตเราทุกคน คำถามด้านล่างคือสิ่งที่นักอ่านมักสงสัย พร้อมแนวทางที่ช่วยให้อ่านต่อได้โดยใจไม่พัง

รู้สึกหดหู่ทุกครั้งที่อ่าน แปลว่าเราอ่อนไหวเกินไปหรือเปล่า

ไม่เลย ความรู้สึกหนักใจเป็นปฏิกิริยาปกติของคนที่ใส่ใจ หนังสือสิ่งแวดล้อมหลายเล่มตั้งใจเขียนให้ผู้อ่านตื่นตัว จึงเปิดด้วยข้อมูลที่น่าตกใจ และบางเล่มก็ไม่ได้ให้พื้นที่กับทางออกมากเท่ากับปัญหา ผู้อ่านจึงปิดเล่มไปพร้อมกับภาพที่มืดกว่าความเป็นจริง

สิ่งที่ช่วยได้คือรู้ทันว่าหนังสือแต่ละเล่มมีหน้าที่ต่างกัน เล่มที่ชี้ปัญหาก็ทำหน้าที่ของมัน แต่เราไม่จำเป็นต้องอ่านแต่เล่มแบบนั้นติดกัน ถ้าความกังวลเริ่มกระทบการนอนหรือการใช้ชีวิตต่อเนื่องหลายสัปดาห์ การพักจากหัวข้อนี้สักระยะ หรือคุยกับผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตก็เป็นทางเลือกที่ดี ไม่ใช่ความอ่อนแอ

ควรเลือกเล่มแบบไหน ถ้าอยากเข้าใจโดยไม่จมกับข่าวร้าย

ลองมองหาหนังสือที่มีลักษณะเหล่านี้

หนังสือกลุ่มที่เรียกว่างานเขียนธรรมชาติ ซึ่งผู้เขียนเล่าการเฝ้าดูนก ต้นไม้ หรือแม่น้ำสายหนึ่งอย่างใกล้ชิด ก็เป็นทางเข้าที่อ่อนโยน อ่านแล้วได้ความรักต่อสิ่งที่เห็นก่อน แล้วความอยากปกป้องจะตามมาเอง ซึ่งยั่งยืนกว่าความกลัว

งานเขียนแนวบันทึกการเดินทางก็มีหลายเล่มที่พาไปเห็นธารน้ำแข็ง ป่าดิบ หรือหมู่เกาะที่กำลังเปลี่ยนแปลง ใครชอบแนวนี้ ลองใช้วิธีอ่านบันทึกการเดินทางให้เก็บได้มากกว่าความอยากออกเดินทาง มาจับประเด็นสิ่งแวดล้อมที่ผู้เขียนสอดแทรกไว้

อ่านอย่างไรให้ใจไม่ท่วม

อ่านทีละบท แล้วหยุดพัก หนังสือสิ่งแวดล้อมไม่ใช่นิยายที่ต้องอ่านรวดเดียวให้รู้ตอนจบ อ่านบทหนึ่งแล้ววางไว้สักวันสองวัน ให้สมองได้ย่อย

สลับกับหนังสืออีกแนว วางเล่มที่อ่านง่ายและให้ความรู้สึกดีไว้ข้างกัน อ่านเรื่องหนักตอนกลางวัน แล้วเก็บช่วงก่อนนอนไว้ให้เล่มเบาๆ

จดสองช่องระหว่างอ่าน แบ่งหน้ากระดาษเป็นสองฝั่ง ฝั่งซ้ายจดปัญหาที่ได้รู้ ฝั่งขวาจดสิ่งที่มีคนกำลังทำอยู่หรือสิ่งที่เราเองทำได้ เมื่ออ่านจบ ฝั่งขวามักยาวกว่าที่คิด และนั่นช่วยให้ภาพในหัวสมดุลขึ้น

ระวังการอ่านต่อด้วยคลิปและคอมเมนต์ อ่านจบบทแล้วไปค้นต่อในโซเชียลมักพาไปเจอเนื้อหาที่ปลุกอารมณ์มากกว่าให้ข้อมูล ถ้าอยากรู้ต่อ ให้ตามจากรายการอ้างอิงท้ายเล่มแทน

นิยายโลกอนาคตที่เล่าถึงภัยพิบัติ ช่วยหรือทำให้แย่ลง

ขึ้นอยู่กับตัวเรื่องและจังหวะชีวิตของคนอ่าน นิยายที่จินตนาการถึงโลกหลังภัยพิบัติบางเรื่องมืดหม่นตลอดเล่ม แต่หลายเรื่องเล่าถึงคนที่ปรับตัว สร้างชุมชนใหม่ หรือคิดค้นวิธีอยู่กับโลกที่เปลี่ยนไป เรื่องแบบหลังช่วยให้เราซ้อมคิดถึงอนาคตโดยไม่ต้องกลัวจนหยุดคิด

นวนิยายแนวนี้มีมาตั้งแต่ยุคนักเขียนรุ่นบุกเบิกอย่าง H. G. Wells ที่ชวนคนอ่านตั้งคำถามกับทิศทางของมนุษยชาติ ใครอยากรู้ว่าเรื่องแต่งแบบนี้ให้อะไรกับเรา ลองอ่านข้อคิดว่าทำไมนิยายวิทยาศาสตร์ถึงช่วยฝึกมองอนาคต ประกอบ ถ้าช่วงไหนใจไม่ค่อยดี เลือกเรื่องที่ตัวละครยังมีทางไปต่อไว้ก่อน

ทำอย่างไรให้สิ่งที่อ่านกลายเป็นการลงมือ

ความหมดหวังมักเกิดเมื่อปัญหาดูใหญ่เกินตัวและอยู่ไกลเกินมือ วิธีแก้ที่ได้ผลคือพาตัวเองไปเห็นของจริงใกล้บ้าน ประเทศไทยมีพื้นที่ศึกษาธรรมชาติหลายแห่งที่เปิดให้คนทั่วไปเข้าไปเรียนรู้ เช่นป่าชายเลนและทางเดินศึกษาธรรมชาติริมอ่าวของจันทบุรี แถบอ่าวคุ้งกระเบน การได้เดินดูรากโกงกาง ปูก้ามดาบ และนกชายเลนด้วยตาตัวเอง หลังจากอ่านเรื่องป่าชายเลนมาจากหนังสือ ทำให้ความรู้กลายเป็นความผูกพัน

ก่อนออกไป ลองเปิดคู่มือท่องเที่ยวฉบับพิมพ์ที่มีแผนที่และข้อมูลพื้นหลังของพื้นที่ประกอบ บางเรื่องหนังสือยังให้ภาพรวมได้ดีกว่าแอป ดูเหตุผลที่คู่มือนำเที่ยวแบบเล่มยังมีที่ทางในกระเป๋าเดินทาง ได้ แล้วเมื่อกลับมา ความรู้สึกต่อหนังสือสิ่งแวดล้อมเล่มต่อไปจะเปลี่ยนไป เพราะเรามีภาพจริงของสิ่งที่กำลังอ่านถึงอยู่ในใจ

ครั้งต่อไปที่ยืนเลือกหนังสือสิ่งแวดล้อม ให้ใช้เกณฑ์ง่ายๆ สามข้อ เล่มนี้พูดถึงทางออกด้วยหรือมีแต่ปัญหา บอกที่มาของข้อมูลชัดไหม และอ่านแล้วน่าจะอยากลุกไปทำอะไรสักอย่าง หรือแค่อยากนอนคลุมโปง ถ้าผ่านสองในสามข้อ ก็หยิบไปอ่านได้อย่างสบายใจ