BestQuickBook

กลับมาอ่านวรรณคดีไทยที่เคยเรียนสมัยเด็ก อ่านตอนโตแล้วได้อะไรต่างไป

กลับมาอ่านวรรณคดีไทยที่เคยเรียนสมัยเด็ก อ่านตอนโตแล้วได้อะไรต่างไป
ที่มา: Wikimedia Commons

ได้ต่างไปมากครับ ตอนเด็กเราอ่านวรรณคดีเพื่อท่องบทอาขยานและตอบข้อสอบ แต่เมื่อโตขึ้นและผ่านชีวิตมาระดับหนึ่ง เรื่องเดิมจะกลายเป็นเรื่องของคนที่รัก ผิดหวัง ทะเยอทะยาน และตัดสินใจผิดพลาดแบบเดียวกับที่เราเคยเจอ

ความต่างนี้ไม่ได้มาจากตัวหนังสือที่เปลี่ยนไป แต่มาจากคนอ่านที่เปลี่ยนไปเอง ตอนอายุสิบสี่ เราอาจมองว่าตัวละครคนหนึ่งเจ้าชู้ไม่น่านับถือ พอผ่านวัยสามสิบสี่สิบ เราอาจเริ่มเห็นแรงกดดัน ความเหงา หรือหน้าที่ที่ผลักให้เขาเลือกทางนั้น วรรณคดีไม่ได้ตอบแทนว่าใครถูก แต่เปิดให้เราเห็นมากขึ้นกว่าเดิม

สิ่งที่มักเปลี่ยนไปเมื่อกลับมาอ่านตอนโต

จากการท่องจำ กลายเป็นการได้ยินเสียง

วรรณคดีไทยจำนวนมากแต่งเป็นคำประพันธ์ที่มีสัมผัสและจังหวะ ตอนเรียนเราจดจ่อกับการจำให้ได้ จนแทบไม่ได้ฟังว่ามันไพเราะอย่างไร พอกลับมาอ่านโดยไม่มีข้อสอบรออยู่ ลองอ่านออกเสียงช้าๆ สักหนึ่งบท จะได้ยินการเล่นเสียงและการเลือกคำที่กวีจงใจวางไว้ เป็นความเพลินที่หนังสือร้อยแก้วให้ไม่ได้

ตัวละครที่เคยไม่ชอบ อาจกลายเป็นคนที่เราเข้าใจที่สุด

ผู้ใหญ่อ่านความสัมพันธ์ได้ละเอียดกว่าเด็ก ฉากพ่อแม่จากลูก คนรักที่ต้องเลือกระหว่างหัวใจกับหน้าที่ หรือคนแก่ที่ทบทวนชีวิต ล้วนมีน้ำหนักขึ้นเมื่อเราเคยยืนอยู่ในจุดใกล้เคียงกัน หลายคนบอกว่าประโยคที่เคยท่องผ่านๆ เพิ่งมากระแทกใจก็ตอนกลับมาอ่านครั้งนี้

เลือกเริ่มจากตรงไหน ตามความสนใจของแต่ละคน

คนที่ยังขยาดคำศัพท์โบราณ

ไม่จำเป็นต้องเริ่มจากต้นฉบับเต็มทันที ฉบับที่มีเชิงอรรถอธิบายศัพท์ หรือมีถอดความเป็นร้อยแก้วไว้คู่กัน ช่วยลดแรงต้านได้มาก อีกทางคือเริ่มจากฉบับเล่าใหม่ที่เรียบเรียงเป็นร้อยแก้ว ให้รู้โครงเรื่องก่อน แล้วค่อยกลับไปอ่านบทกลอนเฉพาะตอนที่ชอบ เท่านี้ภาษาเก่าก็ไม่น่ากลัวเท่าเดิม

คนชอบเรื่องผจญภัยและจินตนาการ

พระอภัยมณีของสุนทรภู่เป็นตัวอย่างที่ดี เพราะเต็มไปด้วยการเดินทางข้ามทะเล ตัวละครแปลกตา และฉากที่จินตนาการกว้างไกลเกินยุคสมัย อ่านตอนโตจะเห็นทั้งความสนุกและมุมมองต่อโลกของคนในยุคนั้น เรื่องนี้ผูกพันกับเกาะเสม็ดในความรู้สึกของคนไทยมาก บนเกาะมีรูปปั้นพระอภัยมณีกับนางเงือกให้ไปเยือน ใครอ่านแล้วอยากไปเห็นด้วยตา ลองดูเส้นทางจากกรุงเทพฯ ต่อเรือไปเกาะเสม็ด แล้วพกหนังสือติดกระเป๋าไปอ่านต่อบนหาดด้วย

คนที่สนใจคติความเชื่อและการใช้ชีวิต

วรรณคดีหลายเรื่องสอดแทรกคำสอนทางศาสนา เรื่องกรรม การปล่อยวาง และความไม่เที่ยง ตอนเด็กเรามักข้ามท่อนเหล่านี้เพราะรู้สึกว่าเป็นคำสอน แต่ผู้ใหญ่อาจพบว่าเป็นท่อนที่ลึกที่สุดของเรื่อง ใครอ่านแล้วอยากขยับไปหาหนังสือแนวนี้โดยตรง ลองดูวิธีเลือกหนังสือธรรมะเล่มแรกที่ไม่หนักจนวางกลางทาง

คนชอบเดินทาง

นิราศคือบันทึกการเดินทางในรูปบทกลอน กวีเล่าถึงสถานที่ที่ผ่าน ผสมกับความคิดถึงคนที่อยู่ไกล อ่านตอนโตแล้วจะสนุกกับการเทียบภาพในบทกลอนกับสถานที่จริงทุกวันนี้ บางคนถึงขั้นตามรอยนิราศ โดยใช้ทั้งแผนที่บนมือถือและหนังสือนำเที่ยวแบบเล่มที่ใครๆ คิดว่าหมดยุคแล้ว ประกอบกัน ได้ทั้งการเดินทางและการอ่านในทริปเดียว

อ่านอย่างไรไม่ให้ติดอยู่ที่หน้าแรก

เลือกตอนที่ยังจำได้ ไม่ต้องอ่านทั้งเรื่อง

วรรณคดีหลายเรื่องยาวมาก การตั้งใจอ่านให้ครบตั้งแต่ต้นมักจบลงที่หน้าไม่กี่สิบ ลองเริ่มจากตอนที่เคยเรียนในห้อง เพราะเรามีภาพจำอยู่แล้ว อ่านแล้วจะรู้สึกเหมือนได้กลับไปเจอเพื่อนเก่า ถ้าชอบค่อยอ่านตอนก่อนหน้าและตอนถัดไปเพิ่ม

อ่านออกเสียงวันละไม่กี่บท

บทกลอนเกิดมาเพื่อให้ได้ยิน การอ่านในใจเร็วๆ ทำให้จังหวะหายไป ลองอ่านออกเสียงวันละสองสามบทก่อนนอน จะได้ทั้งความหมายและความไพเราะ แถมยังช่วยให้คุ้นกับภาษาเก่าเร็วขึ้นด้วย

อ่านคู่กับเรื่องเล่าพื้นบ้านที่เป็นรากของเรื่อง

วรรณคดีไทยหลายเรื่องมีรากมาจากเรื่องเล่าที่คนในท้องถิ่นเล่าสืบกันมาก่อนจะถูกแต่งเป็นบทกลอน การได้อ่านฉบับพื้นบ้านควบคู่ ช่วยให้เห็นว่ากวีเลือกเติมหรือตัดอะไร และทำไม ใครสนใจมุมนี้ ลองดูมุมที่ผู้ใหญ่ได้จากนิทานปรัมปราของแต่ละถิ่น จะเห็นว่าเรื่องเล่าแบบชาวบ้านกับบทกลอนของกวีต่างก็เติมเต็มกันได้อย่างน่าสนใจ